Sức khỏe tâm thần không còn là chủ đề cấm kỵ nhưng đã trở thành một phần trong các cuộc trò chuyện thường ngày. Tuy nhiên, nhiều người vẫn gặp khó khăn trong việc hiểu cách ứng xử với “họ”, những người đang sống với các rối loạn tâm lý. Sự phân biệt này là sai lầm, bởi vì tính dễ bị tổn thương về tâm thần có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, vi mỗi con người đều được tạo nên từ ba yếu tố: “tâm trí, thể xác và tinh thần”.

Chính trong chiều kích thứ ba này, cộng đoàn Giáo hội có thể và phải đóng vai trò quan trọng thông qua việc đối thoại với khoa học thế tục. Suy cho cùng, cả hai đều chia sẻ một nền tảng chung: bảo vệ phẩm giá con người.

Đây là những điểm chính được nêu ra trong cuộc thảo luận bàn tròn diễn ra vào chiều ngày 9/10, mở đầu cho hội nghị mang tên "Sự hiện diện chữa lành: Lời kêu gọi của Giáo hội đối với mục vụ sức khỏe tâm thần". Sự kiện này do hiệp hội Thừa tác viên Công giáo về Sức khỏe Tâm thần (Catholic Mental Health Ministers / CMHM), một hiệp hội quốc tế, tổ chức tại Hội trường Maria Assunta thuộc khu phức hợp Nhà thờ Gesù trên đường Via degli Astalli ở Rôma.

Hội nghị được tổ chức nhằm hưởng ứng hai dịp đặc biệt: ý nguyện cầu nguyện tháng Mười của Đức Giáo hoàng dành cho mục vụ sức khỏe tâm thần và Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới, được cử hành hàng năm vào ngày 10/10.

Hai phiên thảo luận

Phiên làm việc buổi chiều mở đầu bằng bài phát biểu của Phó tế Ed Shoener, Chủ tịch CMHM, dưới sự điều phối của nhà báo Andrea Sarubbi. Cuộc thảo luận được chia thành hai phiên.

Phiên thứ nhất, với chủ đề “Sự kỳ thị, Sự chào đón, và các Không gian An toàn”, có sự tham gia của Đức Tổng Giám mục Borys Gudziak, Tổng Giám mục của Tổng Giáo phận Công giáo Ucraina tại Philadelphia, Hoa Kỳ; cha Bryan Duggan, linh mục và là chuyên gia tâm lý lâm sàng; bà Samuelle Falk, bác sĩ tâm thần và là nhà nghiên cứu; và cha Chilton Fernandez, linh mục và là chuyên gia tâm lý lâm sàng.

Phiên thứ hai, với chủ đề “Ai chăm sóc những người chăm sóc? Xây dựng nhịp cầu kết nối và thúc đẩy sự hòa nhập,” có sự tham gia của Thomas Schulze, Chủ tịch Hiệp hội Tâm thần học Thế giới; Wendell Callahan, nhà tâm lý học và là Giám đốc điều hành Viện Công giáo về Mục vụ Sức khỏe Tâm thần; Sơ Grimaneza Guaya, nhà tâm lý học lâm sàng và thành viên thánh hiến của tu hội Opera Mater Dei; bác sĩ tâm thần Victor Pereira-Sanchez; cùng Márcio Gagliat – nhà hoạt động nhân đạo và chuyên gia về sức khỏe tâm thần.

Sự kỳ thị và những không gian an toàn

Khi mở đầu phiên thảo luận đầu tiên, Đức Tổng Giám mục Gudziak chia sẻ rằng sự cô đơn và tình trạng bị cô lập khỏi xã hội là những khó khăn mà người Ucraina tại Hoa Kỳ đang phải đối mặt. Ngược lại, tại quê hương họ, tình trạng căng thẳng tột độ do cuộc xung đột dai dẳng đang ảnh hưởng đến gần 80% dân số.

Dù là hai hoàn cảnh khác biệt, chúng lại có chung một vấn đề cốt lõi. “Đây không còn là chủ đề cấm kỵ nữa, nhưng chúng ta thường vẫn chưa biết cách giải quyết vấn đề này.”

Giữa bối cảnh chiến tranh khốc liệt, Đức Tổng Giám mục Gudziak nhận thấy thái độ gần gũi và sự hỗ trợ trong cộng đồng tôn giáo tại địa phương. Không cần đến những hành động quá to tát; đôi khi, chỉ cần “giúp mọi người nhìn vào gương và nhận ra rằng họ được yêu thương” là đã đủ.

Cha Duggan nhận định : “Khi nói về những người mắc các chứng rối loạn tâm lý, chúng ta thường nhắc đến ‘họ’, coi họ như thể họ là những người ‘khác biệt’”. Ngài cho rằng ngôn ngữ dùng để thảo luận về sức khỏe tâm thần cần phải thay đổi, vượt ra khỏi quan điểm tách biệt những người mắc bệnh khỏi phần còn lại của cộng đồng.

Cha cũng nhấn mạnh sự khác biệt cơ bản giữa việc điều trị và sự chữa lành. Sự chữa lành không chỉ dừng lại ở chiều kích lâm sàng đơn thuần, mà còn bao hàm một quá trình hồi phục rộng lớn hơn, liên quan không chỉ đến cá nhân người bệnh mà còn đến các mối quan hệ của họ với những người khác.

Samuelle Falk xây dựng nội dung chia sẻ của mình dựa trên hai số liệu thống kê: 57% người trẻ gặp phải tình trạng lo âu, trong khi tự tử chiếm một phần ba số ca tử vong ở cùng nhóm tuổi này. Những con số này phản ánh một "cảm giác cô lập" sâu xa mà ngày càng nhiều người trẻ đang nỗ lực vượt qua bằng cách tìm kiếm những lời giải đáp về mặt tâm linh.

Bà nhấn mạnh : "Giáo hội đóng vai trò trọng tâm trong vấn đề sức khỏe tâm thần. Đây chính là điều mà Giáo hoàng Lêô đang kêu gọi chúng ta thực hiện thông qua ý cầu nguyện của tháng này."

Chuyển từ đối tượng thanh thiếu niên sang người trưởng thành, cha Fernandez nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu biết cách mà "những trải nghiệm đau thương thời thơ ấu, chẳng hạn như sự thiếu ổn định, thiếu cơ hội học tập và cảnh nghèo khó, để lại những hệ quả dai dẳng đến tận tuổi trưởng thành."

Trong bối cảnh đó, truyền thông cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ mọi người. Cha đã dẫn chứng Đài phát thanh Vatican như một ví dụ điển hình về một tổ chức luôn cam kết lan tỏa thông điệp về sự hòa hợp và hài hòa.

Phiên thảo luận thứ hai

Mở đầu phiên thảo luận thứ hai, ông Thomas Schulze đã chỉ ra khoảng cách ngày càng lớn giữa cộng đồng khoa học và thế giới tâm linh trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần. Ông nhận định: “Mọi người mong muốn mặt tâm linh, nhưng giới chuyên môn chúng tôi thường không thể đáp ứng được điều đó.”

Chính vì vậy, ông đề xuất xây dựng các hướng dẫn cụ thể nhằm xác định rõ những gì Giáo hội có thể đóng góp trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần.

“Mọi khoa học tâm lý đều dựa trên nền tảng phẩm giá con người được Giáo hội công nhận,” Wendell Callahan phát biểu khi quay lại với luận điểm mở đầu của Schulze về tiềm năng hợp tác giữa các cộng đồng Giáo hội và các chuyên gia sức khỏe tâm thần. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự phân định và suy tư khi giải quyết từng trường hợp cá nhân.

Sơ Guaya đã đi sâu hơn vào mối tương quan giữa tâm lý học và đức tin. “Một người đang trải qua chứng trầm cảm đôi khi có thể bị lầm tưởng là thiếu ân sủng đức tin. Thực tế không phải lúc nào cũng như vậy, và do đó, chúng ta cần xây dựng mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau giữa hai lĩnh vực này.”

Sơ giải thích rằng nguyện vọng này đang dần trở thành hiện thực. Các nghiên cứu tâm lý học kết hợp giữa phương pháp tiếp cận tâm linh và thế tục cho thấy các liệu pháp có thể mang lại hiệu quả cao hơn đối với những bệnh nhân có đức tin tôn giáo mạnh mẽ.

Ông Victor Pereira-Sanchez tái khẳng định tầm quan trọng của việc giải quyết các vấn đề sức khỏe tâm thần thông qua những giải pháp sáng tạo.

"Cách tiếp cận không nên chỉ giới hạn ở một phương pháp duy nhất. Chẳng hạn, nó có thể bao gồm các phương tiện truyền thông xã hội," cũng như các bản tin của giáo xứ để thông tin đến cộng đồng địa phương.

Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự khỏe mạnh toàn diện, không chỉ về sức khỏe tâm thần mà còn cả sức khỏe thể chất và tâm linh. Quá trình này cũng cần bao gồm chính các chuyên gia: họ cần nhận được sự hỗ trợ để có thể giúp đỡ người khác.

Ông Márcio Gagliat cũng đề cập đến khái niệm “tự chăm sóc bản thân”. “Sự khỏe mạnh của tôi cũng chính là sự khỏe mạnh của người khác: sự chăm sóc mang tính hỗ tương.”

Chủ đề này sẽ được thảo luận sâu hơn trong phiên chuyên đề “Sức khỏe tâm thần và sự đồng hành mục vụ trong bối cảnh khủng hoảng nhân đạo”, dự kiến diễn ra vào thứ Ba, ngày 13/10, từ 15g00 đến 16g30 tại Hội trường Van Thuan thuộc Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện.

“Khi kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực sức khỏe tâm thần, bao gồm cả ở cấp độ chính phủ và kinh tế, chúng ta cần tự hỏi: ‘Hậu quả của nỗi khổ đau tập thể này là gì?’”

Con người được tạo nên từ “tâm trí, thể xác và tinh thần”.

Bên lề cuộc họp, Phó tế Ed Shoener đã chia sẻ với Vatican News về sức khỏe tâm thần như một vấn đề toàn cầu, ảnh hưởng đến hơn 20% dân số.

“Từ rất lâu rồi, nếu không muốn nói là từ trước đến nay, những người mắc các chứng rối loạn tâm thần nghiêm trọng vẫn luôn bị gạt ra bên lề xã hội. Họ phải sống trên đường phố và không được chăm sóc đầy đủ. Giáo hội có thể đáp ứng những nhu cầu này bằng cách giúp họ tìm thấy ý nghĩa cuộc sống trong thế giới đương đại.”

Phó tế Shoener tin rằng việc thúc đẩy sự hợp tác giữa các cộng đồng Giáo hội và các chuyên gia sức khỏe tâm thần là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này.

“Một trong những vấn đề là trong quá trình đào tạo - tôi có thể nói điều này dựa trên trải nghiệm cá nhân khi nhớ lại quãng thời gian chuẩn bị trở thành phó tế - chúng tôi được cung cấp rất ít thông tin về các chứng rối loạn tâm thần, cũng như về cách xây dựng mối quan hệ và hỗ trợ những người đang phải đối mặt với các vấn đề này.”

Tuy nhiên, Giáo hội đang có những tiến bộ theo hướng này, dựa trên một nguyên tắc cốt lõi: “Con người bao gồm cả tâm trí, thể xác và tinh thần. Do đó, chúng ta cần quan tâm đến đời sống tâm linh cũng như sức khỏe tinh thần của họ.”

Các hoạt động khác tại hội nghị

Hội nghị tiếp tục với chuyến tham quan có hướng dẫn đến các căn phòng của Thánh Inhaxiô thuộc khu phức hợp Nhà thờ Gesù, sau đó là Thánh lễ tại Nhà thờ Danh Thánh Chúa Giêsu ở khu vực Argentina, nằm ngay tại Quảng trường Gesù gần đó.

Các sự kiện tiếp theo được lên kế hoạch vào ngày 10/10, bao gồm chuyến thăm Quỹ Quốc tế Don Luigi Di Liegro và một cuộc họp báo lúc 14g30 tại Hội trường Marconi thuộc Palazzo Pio.

Buổi gặp gỡ sẽ kết thúc bằng việc đọc kinh Mân Côi tại Hang đá Lộ Đức trong Vườn Vatican.

Tác giả: Edoardo Giribaldi (Vatican News)

Nguồn: Hội đồng Giám mục Việt Nam (hdgmvietnam.com)