Trước hết, Đức Thánh Cha bày tỏ niềm vui được hiện diện tại Paris và cảm ơn Tổng thống Emmanuel Macron về lời mời. Ngài gửi lời chào đến toàn thể người dân Pháp, đặc biệt nhấn mạnh sự đa dạng về nguồn gốc đã làm phong phú đời sống chung và dân chủ của đất nước.
Ngài nhắc lại hình ảnh Paris là “Kinh thành Ánh sáng”, đồng thời nhìn nhận vai trò đặc biệt của Pháp trong lịch sử văn hóa, nghệ thuật, triết học và giáo dục châu Âu. Các trường của Nhà thờ chính tòa, đại học và học viện của Pháp đã góp phần vào việc tìm kiếm chân lý và đào luyện trí tuệ. Ngài nhấn mạnh rằng khoa học, nghệ thuật, văn chương và triết học có thể phục vụ nhân loại khi hướng đến “vẻ đẹp, sự thiện và chân lý, để thế giới được sống”.
Một biểu tượng nổi bật của tinh thần ấy là công cuộc trùng tu Nhà thờ Đức Bà Paris. Đức Thánh Cha cảm ơn Tổng thống Macron và tất cả những người đã đóng góp vào công trình. Theo ngài, việc nhà thờ được mở cửa trở lại không chỉ là thành tựu kỹ thuật mà còn là “biểu tượng của một niềm hy vọng được tìm lại”, cho thấy điều tưởng như bị phá hủy vĩnh viễn vẫn có thể được tái sinh nhờ sự cộng tác và hiệp nhất.
Phẩm giá con người và các giá trị của Pháp
Đức Thánh Cha nhắc đến những cội nguồn Kitô giáo sâu đậm của Pháp, từ thời thánh Irênê và phép rửa của vua Clovis đến thời Phục hưng, thế kỷ XVII và thời Khai sáng. Ngài ghi nhận đóng góp của Pháp trong việc khẳng định các quyền gắn liền với bản tính con người, đặc biệt là tự do tôn giáo.
Ngài liên kết khẩu hiệu quốc gia “Tự do, Bình đẳng, Huynh đệ” với những đòi hỏi luân lý phổ quát và nguồn cảm hứng từ Tin Mừng. Đức Thánh Cha cũng nhắc đến Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền được công bố tại Paris và vai trò của luật gia Pháp René Cassin trong quá trình soạn thảo văn kiện. Từ đó, ngài nhấn mạnh rằng việc bảo vệ phẩm giá và các quyền căn bản của con người phải luôn được đặt ở trung tâm, nhất là trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng.
Trí tuệ nhân tạo cần được hướng dẫn bởi lương tâm
Một trọng tâm của diễn văn là thách đố do trí tuệ nhân tạo đặt ra. Đức Thánh Cha cho rằng khoa học và công nghệ đã mang lại nhiều tiến bộ cho nhân loại, nhưng cũng có thể gây tổn hại nếu không được hướng dẫn vì thiện ích. Ngài nhắc lại hình ảnh “Thiên đường Máy móc” của Georges Bernanos để cảnh báo nguy cơ con người trở thành những cá nhân thụ động và vô trách nhiệm trước công nghệ.
Đức Thánh Cha nói rõ lý do ngài dành thông điệp đầu tiên cho chủ đề trí tuệ nhân tạo: “đưa con người trở lại vị trí trung tâm của mọi suy tư”. Theo ngài, con người cần được đào luyện khả năng phân định luân lý để nhận biết điều thiện và bảo vệ tự do nội tâm cùng phẩm giá. Ngài cũng khẳng định: “Một xã hội thực sự tự do không áp đặt sự đồng nhất, nhưng bảo vệ sự đa dạng của các lương tâm, ngăn ngừa những xu hướng độc đoán và cổ võ một cuộc đối thoại luân lý”.
Bảo vệ sự sống và phục vụ những người yếu thế
Đức Thánh Cha đánh giá cao hoạt động bác ái của Giáo hội Công giáo tại Pháp, từ các công trình của thánh Vinh Sơn Phaolô đến những tổ chức đang phục vụ người nghèo, người đau khổ và những người dễ bị tổn thương.
Ngài nhấn mạnh rằng việc chăm sóc người yếu thế là một “trường học đích thực về nhân tính”, đồng thời mời gọi xã hội đón nhận sự sống vô điều kiện, đồng hành với con người trong mọi giai đoạn của cuộc đời và bảo vệ những người không có tiếng nói. Ngài tái khẳng định: “Việc bảo vệ quyền được sống là nền tảng không thể thiếu của mọi quyền con người khác.”
Đức Thánh Cha cũng cảnh báo nguy cơ khoa học và công nghệ bị biến thành những hoạt động phục vụ lợi nhuận, dẫn đến các hình thức thao túng di truyền, mang thai hộ, mua bán nội tạng hoặc cung cấp một cái chết được lập trình. Theo ngài, khoa học phải được hướng dẫn bởi lương tâm và trách nhiệm đối với con người.
Một chủ nghĩa thế tục biết đối thoại
Đức Thánh Cha dành một phần đáng kể của diễn văn để nói về mối quan hệ giữa Nhà nước và tôn giáo trong xã hội Pháp. Ngài nhấn mạnh rằng tính thế tục đúng đắn không có nghĩa là loại trừ tôn giáo khỏi đời sống công cộng. Theo ngài, người Kitô hữu tham gia đời sống xã hội và chính trị dưới ánh sáng của lương tâm được đức tin soi sáng không nên bị xem là mối đe dọa đối với sự hiệp nhất quốc gia.
Ngài khẳng định: “Tính thế tục đích thực không loại trừ chiều kích tôn giáo”, nhưng có thể nhìn nhận chiều kích này như một nguồn lực giáo dục và xã hội. Đức Thánh Cha đánh giá cao cơ chế đối thoại giữa Tòa Thánh, Giáo hội Công giáo tại Pháp và Chính phủ Pháp, xem đây là biểu hiện của sự cộng tác lành mạnh nhằm phục vụ công ích. Ngài cũng đề cao vai trò của các trường Công giáo trong hệ thống giáo dục Pháp, nơi việc hiểu và yêu căn tính của mình có thể giúp con người gặp gỡ người khác với sự tôn trọng và cởi mở.
Pháp và sứ mạng xây dựng hòa bình
Từ Pháp, Đức Thánh Cha hướng cái nhìn đến Trung Đông và những vùng đất đang chịu chiến tranh. Ngài nhắc đến sự hợp tác giữa Pháp và Giáo hội Công giáo trong việc hỗ trợ các Kitô hữu Đông phương, đặc biệt qua các hoạt động giáo dục, xã hội, văn hóa và nhân đạo. Ngài bày tỏ đau buồn trước những dân tộc đang chịu hậu quả của xung đột và kêu gọi không được dửng dưng trước những đau khổ xúc phạm phẩm giá con người.
Đặc biệt, Đức Thánh Cha cảnh báo về quan niệm cho rằng vũ khí hạt nhân có thể bảo đảm an ninh. Ngài nhắc lại lời thánh Gioan XXIII về việc chấm dứt chạy đua vũ trang, cấm vũ khí hạt nhân và tiến tới giải trừ quân bị. Ngài khẳng định một cách mạnh mẽ: “Hòa bình không phải là sự cân bằng lực lượng, nhưng được xây dựng mỗi ngày qua đối thoại và công lý.”
Đức Thánh Cha kêu gọi Pháp không chấp nhận chiến tranh như một điều “không thể tránh khỏi”, nhưng tiếp tục thúc đẩy đối thoại và ngoại giao. Ngài mời gọi nước Pháp trở thành “người kiến tạo không mệt mỏi của hòa bình và chủ nghĩa đa phương”, đặc biệt tại châu Âu.
Kết thúc diễn văn, Đức Thánh Cha cầu chúc tự do của nước Pháp luôn lớn lên trong việc phục vụ công ích, tình huynh đệ mở rộng đến toàn nhân loại, và bình đẳng được đặt nền tảng trên công lý và bác ái. Ngài cũng nhắc lại lời Tổng thống Macron từng nói với các Giám mục Pháp năm 2018: “Một Giáo hội muốn tỏ ra không quan tâm đến những vấn đề trần thế sẽ không chu toàn đầy đủ ơn gọi của mình; và một Tổng thống Cộng hòa muốn tỏ ra không quan tâm đến Giáo hội và người Công giáo sẽ không chu toàn bổn phận của mình.”
Kết thúc cuộc gặp gỡ, Đức Thánh Cha về Tòa Sứ thần dùng bữa trưa trước khi tiếp tục chương trình với cuộc viếng thăm trụ sở UNESCO.
Nguồn: Hội đồng Giám mục Việt Nam (hdgmvietnam.com)
